Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) açıkladığı verilere göre, Türkiye’nin .tr alan adı uzayı bu ay 1,3 milyon aktif kayıt barajını aştı. Daily Sabah da bu haberi Türkiye’nin dijital altyapısındaki büyüme bağlamında aktardı. Yuvarlak rakamlar kendi başına çok anlam taşımaz; ama bu sayı, .tr alanının üç yılda gerçekten başkalaştığının somut göstergesi.
Üç Yıl Önce Tablo Nasıldı
14 Eylül 2022’den önce Türkiye’de yaklaşık 460.000 aktif .tr alan adı vardı. 85 milyonluk bir ülke için bu rakam, olması gerekenden çok daha düşüktü; sebebi de belliydi: .tr almak belge gerektiriyordu. com.tr mi istiyorsunuz? Ticaret sicil kaydınızı getirin. org.tr mi? Dernek kuruluş evrakı lütfen. Bu bürokratik engel nedeniyle küçük işletmelerin büyük çoğunluğu .com’u tercih edip geçti.
TRABİS — Türkçesi TR Ağ Bilgi Sistemi — bunu değiştirdi. BTK denetiminde hayata geçen ve ICANN’ın standart sicil-kayıt kuruluşu modelini benimseyen sistem, en çok kullanılan uzantılar için belge şartını tamamen kaldırdı. com.tr, net.tr, org.tr, gen.tr, biz.tr, web.tr, tv.tr, info.tr, bbs.tr, tel.tr ve name.tr — bunların hepsi artık “kim önce gelirse onun” ilkesiyle, herhangi bir evrak zorunluluğu olmaksızın alınabiliyor.
Sonuç: Açılışın ilk gününde yaklaşık 100.000 alan adı kayıt yaptırıldı. Üç yılda toplam neredeyse üç katına çıktı.
TRABİS Ne Yaptı, Ne Getirdi
Sistem, .tr üst düzey etki alanının günlük yönetimini 1991’den bu yana üstlenen ODTÜ’nün Nic.TR altyapısından BTK denetimindeki yetkili kayıt kuruluşlarına devretti. Mondaq’ın o dönem yayımladığı analiz durumu yerinde özetledi: Nic.TR dönemi kapandı, kayıt kuruluşu rekabetinin olduğu yeni bir dönem başladı. Daha fazla kayıt firması, daha fazla rekabet, müşteri için daha fazla seçenek.
Bazı kısıtlamalar varlığını korudu. Düzenlemeye tabi mesleklerle ilgili uzantılar — av.tr (avukat), dr.tr (doktor), pol.tr (polis) — hâlâ belge gerektiriyor. edu.tr, gov.tr ve k12.tr de yalnızca ilgili kurumlar tarafından alınabiliyor. Bu mantıklı ve değişmesi beklenmiyor. Zaten kimse meb.gov.tr benzeri bir adreste sahte bir site görmek istemez.
Büyümenin Arkasında Ne Var
Kayıt sayısının üç katına çıkması salt bir istatistik değil; aynı anda yaşanan birkaç farklı sürecin yansıması:
Daha önce .com’u tercih eden yerli işletmeler artık .tr’yi de alıyor. Evrak zorunluluğu kalktığından, com.tr kaydını .com kaydının yanına eklemek on dakikalık bir iş. Markanızı bir rakibin ya da “typosquatter"ın önüne geçerek güvence altına almak, eski sistemde üstesinden gelemediği bürokratik yükü taşıyan küçük işletmeler için artık erişilebilir.
Yabancı marka sahipleri .tr kayıtlarına daha hızlı yöneliyor. İlk gelen alır sistemiyle birlikte, Türk pazarındaki alan adı ismini üçüncü birine kaptırma riski yükseldi. Eskiden .tr sürecini görmezden gelen uluslararası markalar dikkat etmeye başladı.
Kayıt kuruluşları arasındaki rekabet fiyatları aşağı çekti. Aynı müşteriyi hedefleyen birden fazla akredite kayıt firması, genellikle daha iyi fiyat ve hizmet anlamına gelir. com.tr kayıt ücretleri 2022’den bu yana belirgin biçimde geriledi.
kalfaoglu.net Müşterileri İçin Ne Anlama Geliyor
Bizimle hosting yapıyor ve henüz com.tr almadıysanız, bu haber size hafif bir uyarı niteliği taşıyor. Kolay kayıt penceresi hâlâ açık; ama markanızın Türkçe karşılığını başka birinin önünden kapatma fırsatı da aynı şekilde açık. com.tr yıllık makul bir ücretle alınıyor ve Türkiye’deki ziyaretçilerinize, kurumsal olmayan bir yabancı site olmadığınızı en doğrudan şekilde gösteriyor.
Zaten bir com.tr’niz varsa, yenileme tarihini gözden geçirin. TRABİS standart yenileme döngüsüyle çalışıyor; sürenin dolmasına izin verirseniz alan adı havuza geri döner. Eski Nic.TR dönemindeki kurumsal atalete dayalı gayri resmi tolerans artık yok.
Düzenlemeye tabi bir sektördeyseniz — avukatlık, hekimlik — süreç hâlâ belge temelli, dolayısıyla daha uzun. av.tr veya dr.tr ihtiyacınız varsa buna göre plan yapın.
Genel Tabloya Bakış
1,3 milyon bir dönüm noktası, ama bir tavan değil. Türkiye’nin internet ekonomisi büyümeye devam ediyor; alan adı kayıtları bu büyümeyi genellikle gecikmeli olarak takip eder. Onlarca yıl .tr kaydını yapay biçimde baskılamış engeller artık ortada yok. Üç yıl sonra tablo ne olur, iki milyonu geçince konuşuruz.
Bu arada .tr alan adı kaydı veya transferi konusunda sorularınız varsa, bizimle iletişime geçebilirsiniz.